Pseudonimiseren of anonimiseren: wat is het verschil?
Wie documenten met persoonsgegevens deelt, komt al snel twee woorden tegen: anonimiseren en pseudonimiseren. Ze worden vaak door elkaar gebruikt, maar onder de AVG is het verschil groot. Anonieme gegevens vallen buiten de AVG; gepseudonimiseerde gegevens blijven gewoon persoonsgegevens. In dit artikel leest u wat beide begrippen betekenen, waar ze in de wet staan en wanneer u welke methode kiest.
Wat is pseudonimiseren?
De AVG geeft zelf een definitie in artikel 4, punt 5. Kort gezegd: u verwerkt persoonsgegevens zo dat ze niet meer aan een specifiek persoon te koppelen zijn zonder aanvullende gegevens. Die aanvullende gegevens (de "sleutel") moeten apart worden bewaard en beschermd met technische en organisatorische maatregelen.
Een voorbeeld: in een brief vervangt u "Jan de Vries" door [PERSOON_1] en "NL91 ABNA 0417 1643 00" door [IBAN_1]. Wie alleen de brief ziet, weet niet over wie het gaat. Maar u bewaart een lijstje waarin staat dat [PERSOON_1] Jan de Vries is. Met dat lijstje kunt u de gegevens altijd terugzetten. Dat is pseudonimiseren.
Wat is anonimiseren?
Het woord "anonimiseren" staat niet als definitie in de artikelen van de AVG, maar wel in overweging 26. Daar staat dat de AVG niet geldt voor anonieme informatie: gegevens die niet (meer) herleidbaar zijn tot een persoon. Of iets herleidbaar is, beoordeelt u met "alle middelen waarvan redelijkerwijs valt te verwachten dat zij worden gebruikt", zoals kosten, tijd en beschikbare technologie.
Echte anonimisering is dus onomkeerbaar: er bestaat geen sleutel meer, en ook door gegevens te combineren is de persoon niet te achterhalen. De Europese privacytoezichthouders (destijds de Artikel 29-werkgroep, in Opinie 05/2014) noemen drie risico's die u moet uitsluiten:
- Herkenning van één persoon (singling out): kunt u één persoon uit de gegevens isoleren?
- Koppelbaarheid (linkability): kunt u gegevens over dezelfde persoon aan elkaar of aan een andere bron koppelen?
- Afleidbaarheid (inference): kunt u iets over een persoon afleiden, zoals zijn functie of woonplaats?
Het verschil in één tabel
- Terug te draaien? Pseudonimiseren: ja, met de sleutel. Anonimiseren: nee.
- Valt onder de AVG? Pseudonimiseren: ja, het blijven persoonsgegevens (overweging 26). Anonimiseren: nee.
- Waarvoor? Pseudonimiseren: als u later de echte gegevens weer nodig heeft. Anonimiseren: voor publicatie, statistiek of voorbeelden.
Waarom pseudonimiseren toch waardevol is
Omdat gepseudonimiseerde gegevens onder de AVG blijven vallen, denken sommigen dat het weinig zin heeft. Dat klopt niet. De AVG noemt pseudonimisering juist als goede maatregel: in artikel 25 (gegevensbescherming door ontwerp), artikel 32 (beveiliging van de verwerking) en artikel 89 (waarborgen bij onderzoek en statistiek). Het verkleint de schade als een document op de verkeerde plek belandt: zonder sleutel ziet de ontvanger geen namen, nummers of adressen.
Zo werkt het in VerumVault. VerumVault vervangt namen, BSN, IBAN, adressen en telefoonnummers door labels zoals [PERSOON_1]. De koppeling tussen label en echte waarde (de "Token Kluis") staat alleen in uw eigen browser. U deelt dus een gepseudonimiseerde tekst, en u houdt zelf de sleutel. Na het AI-antwoord zet u de echte gegevens lokaal terug.
Let op: labels alleen zijn niet altijd genoeg
Ook zonder naam kan een tekst iemand verraden. "De enige vrouwelijke wethouder van Giethoorn" of "onze directeur die in maart een hartaanval kreeg" is voor ingewijden direct herkenbaar. Lees een gepseudonimiseerde tekst daarom altijd na op:
- functies, rollen en unieke kenmerken;
- datums en gebeurtenissen die naar één persoon wijzen;
- kleine plaatsen, straatnamen en bedrijfsnamen;
- gezondheid, geloof of andere bijzondere persoonsgegevens (artikel 9 AVG).
Vervang zulke details door iets algemeens ("een wethouder", "in het voorjaar") of verwijder ze als de ontvanger ze niet nodig heeft. Dat past bij het beginsel van dataminimalisatie uit artikel 5, lid 1, onder c AVG.
Welke methode kiest u?
- Brief laten nakijken door AI of een adviseur: pseudonimiseren. U wilt het antwoord daarna weer met de echte namen gebruiken.
- Uitspraak, casus of voorbeeld publiceren: anonimiseren. Verwijder de sleutel en haal ook indirecte kenmerken weg.
- Interne analyse of onderzoek: vaak pseudonimiseren, met de sleutel bij een andere persoon of afdeling.
Meer praktische stappen leest u in Document anonimiseren in 3 stappen en in Brief anonimiseren volgens de AVG. Werkt u met AI-tools? Lees dan ook ChatGPT AVG-proof gebruiken.
Anonimiseer uw document gratis met VerumVault →Werkt lokaal in uw browser · geen upload · geen accountVeelgestelde vragen
Is een gepseudonimiseerd document nog een persoonsgegeven?
Ja. Zolang iemand de gegevens met een sleutel of andere informatie kan terugkoppelen aan een persoon, blijven het persoonsgegevens onder de AVG (overweging 26).
Valt een geanonimiseerd document buiten de AVG?
Ja, als de anonimisering echt onomkeerbaar is en de persoon ook niet via andere redelijkerwijs beschikbare middelen te herkennen is. Dan is het geen persoonsgegeven meer.
Is het vervangen van namen door labels anonimiseren?
Meestal niet. Als u de koppeling tussen label en naam bewaart, is het pseudonimiseren. Pas als die sleutel weg is en de tekst ook via de inhoud niet herleidbaar is, spreekt u van anonimiseren.
Waar staat pseudonimisering in de AVG?
De definitie staat in artikel 4, punt 5. Pseudonimisering wordt als maatregel genoemd in onder meer artikel 25, artikel 32 en artikel 89 AVG.